İstinaf,Temyiz ve Yargılamanın Yenilenmesi
Ceza yargılamasında verilen kararların kesinleşmesinden önce veya kesinleşmesinden sonra belirli şartlar altında kanun yollarına başvurulması mümkündür. Türk ceza yargı sisteminde başlıca kanun yolları istinaf, temyiz, kanun yararına bozma ve yargılamanın yenilenmesi olarak düzenlenmiştir. Bu yollar, hatalı kararların düzeltilmesini ve adil yargılanma hakkının korunmasını amaçlamaktadır.
1. Ceza Davalarında İstinaf Nedir?
İstinaf, ilk derece mahkemeleri tarafından verilen hükümlerin hem hukuka uygunluk hem de maddi vakıa yönünden yeniden incelenmesini sağlayan kanun yoludur.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 272. maddesine göre, ilk derece mahkemelerinin verdiği hükümlere karşı bölge adliye mahkemesine istinaf başvurusu yapılabilir.
Ancak bazı önemli istisnalar bulunmaktadır:
-15 yıl ve üzeri hapis cezaları, başvuru yapılmasa bile bölge adliye mahkemesi tarafından re’sen incelenir.
-Hükümden önce verilmiş ve hükme esas teşkil eden kararlar da hükümle birlikte istinafa konu olabilir.
İstinaf Edilemeyen Kararlar
Kanuna göre bazı kararlar istinaf incelemesine tabi değildir. Örneğin:
-15.000 TL dâhil adlî para cezalarına ilişkin mahkûmiyet kararları
-Üst sınırı 500 günü geçmeyen adlî para cezası gerektiren suçlarda verilen beraat kararları
-Kanunda kesin olduğu belirtilen kararlar
Bu tür kararlar bakımından istinaf yoluna başvurulamaz.
2. İstinaf Başvuru Süresi
İstinaf başvurusu belirli bir süre içinde yapılmalıdır.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 273. maddesine göre:
-İstinaf başvurusu kararın gerekçesiyle birlikte tebliğ edilmesinden itibaren 2 hafta içinde yapılmalıdır.
-Başvuru, kararı veren mahkemeye dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunarak yapılabilir.
Tutuklu sanıklar da aynı süre içinde istinaf başvurusu yapma hakkına sahiptir.
3. İstinaf Başvurusunun Sonuçları
Süresi içinde yapılan istinaf başvurusu önemli bir hukuki sonuç doğurur: Hükmün kesinleşmesini engeller.
Bu nedenle istinaf başvurusu, mahkeme kararının kesinleşmesini ve infaz edilmesini durdurabilecek önemli bir hukuki yoldur.
Ancak başvuru;
-Süresi geçtikten sonra yapılmışsa,
-İstinaf edilemeyen bir karara karşı yapılmışsa,
-Başvuru hakkı olmayan kişi tarafından yapılmışsa,
Mahkeme tarafından reddedilir.
4. Ceza Davalarında Temyiz Nedir?
Temyiz, bölge adliye mahkemesi kararlarının hukuka uygunluk bakımından incelenmesi için başvurulan kanun yoludur.
Temyiz incelemesi Yargıtay tarafından yapılır.
Temyiz incelemesinde:
-Deliller yeniden değerlendirilmez
-Sadece hukuka aykırılık olup olmadığı incelenir
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 288. maddesine göre temyiz sebebi, hükmün hukuka aykırı olmasıdır.
5. Temyiz Edilemeyen Kararlar
Kanun bazı kararların temyiz edilmesini sınırlandırmıştır. Örneğin:
-5 yıl veya daha az hapis cezalarına ilişkin bazı istinaf kararları
-Adlî para cezalarına ilişkin bazı kararlar
-Bazı beraat kararları
Bu tür kararlar hakkında temyiz yoluna gidilemez.
Ancak bazı suçlar bakımından istisna vardır. Örneğin:
-Hakaret
-Cumhurbaşkanına hakaret
-Halkı kin ve düşmanlığa tahrik
-Silahlı örgüt suçu
Bu suçlar bakımından verilen bazı kararlar temyize konu olabilir.
6. Temyiz Başvuru Süresi
Temyiz başvurusu da belirli süre içinde yapılmalıdır.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 291. maddesine göre:
-Temyiz başvurusu kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içinde yapılmalıdır.
-Başvuru dilekçe ile veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılabilir.
Süresi içinde yapılan temyiz başvurusu da hükmün kesinleşmesini engeller.
7. Kanun Yararına Bozma
Bazen mahkeme kararları istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşebilir. Ancak bu kararların hukuka aykırı olduğu sonradan anlaşılabilir.
Bu durumda Adalet Bakanlığı, kararın kanun yararına bozulmasını isteyebilir.
Başvuru süreci şu şekilde işler:
Adalet Bakanlığı durumu Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına bildirir.
Başsavcılık talebi Yargıtay ceza dairesine iletir.
Yargıtay hukuka aykırılık görürse kararı kanun yararına bozar.
Bu yol, hukuka aykırı kararların düzeltilmesini amaçlayan olağanüstü bir kanun yoludur.
8. Yargılamanın Yenilenmesi Nedir?
Yargılamanın yenilenmesi, kesinleşmiş bir ceza davasının belirli şartlar altında tekrar görülmesini sağlayan olağanüstü kanun yoludur.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 311. maddesine göre bazı durumlarda hükümlü lehine yeniden yargılama yapılabilir.
Yargılamanın Yenilenmesi Sebepleri
Örneğin şu durumlarda yeniden yargılama mümkündür:
-Mahkemede kullanılan bir belgenin sahte olduğunun anlaşılması
-Tanık veya bilirkişinin gerçek dışı beyanda bulunduğunun ortaya çıkması
-Hâkimin görevini kötüye kullandığının anlaşılması
-Yeni delillerin ortaya çıkması
-Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından hak ihlali tespit edilmesi
Bu durumlarda davanın yeniden görülmesi talep edilebilir.
9. Yargılamanın Yenilenmesi Talebi Nasıl Yapılır?
Yargılamanın yenilenmesi talebi:
-Hükmü veren mahkemeye yapılır
-Talepte yenileme nedeni ve deliller açıkça belirtilmelidir
Mahkeme öncelikle talebin kabul edilebilir olup olmadığını inceler.
Eğer talep hukuki şartları taşımıyorsa reddedilir.
Şartlar mevcutsa yeniden duruşma açılmasına karar verilir.
10. Yeniden Yargılama Sonucunda Verilecek Kararlar
Yeniden yapılan yargılama sonucunda mahkeme:
-Önceki kararı onaylayabilir
-Önceki kararı kaldırarak yeni hüküm verebilir
Eğer yargılamanın yenilenmesi hükümlü lehine yapılmışsa, verilecek yeni ceza önceki cezadan daha ağır olamaz.
Ayrıca yeniden yargılama sonucunda:
-Beraat kararı verilmesi,
-Ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi
Durumlarında, kişinin uğradığı maddi ve manevi zararlar tazmin edilebilir.
Kayseri Ceza Avukatı
Ceza Avukatı desteği almak, belirtilen süreçlerin doğru şekilde yürütülmesi açısından önemlidir.
Deneyimli bir Kayseri Ceza Avukatı, soruşturma aşamasından temyiz sürecine kadar tüm süreci takip ederek müvekkilinin haklarını koruyacaktır.
Kovuşturma ve daha sonrki süreçlerde hukuki destek alınması hak kayıplarının önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.
Kayseri’de ceza hukuku alanında hizmet vermekte olan Av. Halil İbrahim Kebeşoğlu ile iletişime geçebilirsiniz.